Ontdek kunst & cultuur · op jouw moment

Jeroen Bosch vervolg vraag 10

Meer achtergrond

Pieter Bruegel (de Oude), Val der opstandige engelen, 1562.

Pieter Bruegel (de Oude)

Misschien heb je wel even getwijfeld bij het aanwijzen van de schilder. Dit is toch een duidelijke Bosch..? Nee dus, het is een schilderij van de Vlaamse schilder Pieter Bruegel de Oude. Pieter Bruegel de Oude leefde later (geboren tussen 1525 en 1530 – 1569) maar is duidelijk beïnvloed door de schilderijen van Jeroen Bosch tot zelfs op het niveau dat men kan twijfelen wie de schilder is van een bepaald schilderij.

De geweldig boeiende schilderijen vol met schitterende details zijn voor veel schilders een bron van inspiratie geweest en het is zonder meer duidelijk dat Bosch latere kunstenaars met een surrealistische beeldtaal heeft geïnspireerd. Hij behoorde zelf niet tot het twintigste-eeuwse surrealisme. Surrealisme betekent dat alles zo natuurgetrouw wordt weergegeven, maar dat er wel objecten in een schilderij voorkomen die wij in werkelijkheid niet kennen. Ze staan als het ware boven de werkelijkheid… ze zijn surrealistisch. Juist omdat surrealisme iets toont wat ‘bot gezegd” niet kan, is het zo’n boeiende kunstvorm.

In de video die we nu tonen, zie je eerst een merkwaardige animatie van bovenstaand schilderij.

Hoe groot de invloed van Jeroen Bosch kan zijn, toont de site van de hedendaagse kunstenaar Andre van Buuren, daar lezen we:

Toen hij op een dag – zo rond die beruchte tentoonstelling over Jheronimus Bosch in Den Bosch in 1967 – de fantastische schilderkunst ontdekte
gooide hij het grafische bijltje er bij neer en kroop achter de schildersezel. Het schilderij toont de enorme invloed van Jeroen Bosch.

Dada en surrealisme

Dada ontstond tijdens de Eerste Wereldoorlog; in 1916 opende het Cabaret Voltaire in Zürich. Kunstenaars maakten er provocerende gedichten, performances, collages en objecten waarmee zij gevestigde ideeën over kunst en de maatschappij ter discussie stelden.

Het surrealisme kreeg in de jaren twintig een eigen programma. André Breton publiceerde in 1924 zijn eerste surrealistische manifest. De fantastische wereld van Bosch werd later door surrealisten gewaardeerd, maar Bosch zelf behoorde niet tot deze twintigste-eeuwse beweging.

De kunst liet zien dat wat iets ogenschijnlijk voorstelde, in werkelijkheid iets heel anders kon zijn.(zie afbeelding) Men wilde zo de zogenaamde ‘beschaafde wereld ‘aanvallen. En daarmee is het dadaïsme een logische opstap naar het surrealisme. Wie bovenstaande leest zal geen moeite hebben om een vergelijking te trekken met de kunst van Jeroen Bosch. Zien we hier ook geen protest tegen allerlei heilige huisjes…

We moeten ook bedenken dat 1915 ligt in de periode 1914 – 1918, de periode waarin de Eerste Wereldoorlog plaatsvond met al zijn verschrikkingen. Ook dat was van invloed op die kunststroming. Een belangrijke persoon uit die periode is André Breton. Met zijn Manifest van het Surrealisme wordt hij gezien als de theoreticus en grondlegger bij uitstek van het surrealisme. Hij krijgt als bijnaam de “paus van het surrealisme”. Voordien was hij al betrokken geweest bij het dadaïsme. In de cursus “Invloed van Freud’ wordt o.a. aandacht aan de persoon André Breton besteed.

Salvador Dali

Veel schilders raken vervolgens beïnvloed door die nieuwe stroming. De bekendste is wellicht Salvador Dali. Hier zien we het schilderij “Ode aan Salvador Dali’ van Willem den Broeder. Een opvallend surrealistisch schilderij.

Overigens behoort niet alleen Salvador Dali tot de bekende groep kunstenaars die worden beïnvloed door het surrealisme ook schilders als Magritte, Delvaux en zelfs Picasso.