Vraag 9

meer achtergrond

Jan Steen, de Dorpsschool, 1672

Jan Steen

Ook hier zien we vrolijke tafereeltjes, lachende mensen in een zeer rommelige omgeving. Toch is er een groot verschil met Adriaen van Ostade. Bij Jan Steen (Leiden, 1626 – aldaar, begraven 3 februari 1679) valt er toch een ondertoon van ironie te bespeuren. Kijk eens naar ‘zijn versie van de Dorpsschool’. De hoofdonderwijzer slaapt en het is in feite een grote janboel. Een jongetje pist in een pot en een meisje kijkt vol interesse. Een varken eet wat bladzijden van een leesboek op.
Jan Steen zou dit onderwerp meer keren uitbeelden. Het herinnerde hem ongetwijfeld aan zijn eigen schoolperiode.
We vergeten dan bijna te zeggen dat Jan Steen net zoals Rembrandt naar de Latijnse school ging en hij ging ook nog naar de universiteit. Voor die tijd was dat zeker een opleidingspad voor de gegoede burgerij. 

Maar als we dan zijn levenspad volgen, zien we onder andere:
– een fase waarin hij een brouwerij beheert;
– een fase waarbij eigenaar is van een taveerne (herberg)

In de laatste fase van zijn leven zal drank kennelijk de overhand hebben. Hij trouwde tweemaal. Bij het tweede huwelijk had hij zes kinderen uit zijn eerste huwelijk. Met zijn tweede vrouw kreeg hij in 1674 een zoon.

Jan Steen zal ook invloed op de Nederlandse taal hebben. Bekende uitdrukkingen als “Een huishouden van Jan Steen” en “Leven in de brouwerij brengen” zijn direct aan hem gerelateerd.

De wijn is een spotter

Dat is de naam van het schilderij waarin we een zeer beschonken vrouwspersoon zien die door een jongen en een man in een kruiwagen worden gehesen. Achter haar zien we nog een jongen die hulde aan Bacchus brengt. Een jongen en een meisje kijken lachend toe.

Boven dit tafereel staat op de rand van het afdakje boven de deur de moraal van het verhaal geschreven: De Wijn is een Spoter Proverbyn 20.1. De Bijbelse spreuk voluit geschreven luidt:

De wijn is een spotter, de sterkedrank is woelachtig: al wie daarin dwaalt, zal niet wijs zijn.

Typisch Jan Steen

Het bekende St. Nicolaasfeest. Ook in die tijd al het feest voor de familie en dan met name voor de kinderen. Het meisje heeft een pop gekregen en houdt het tegen haar lijf gedrukt terwijl de moeder vraagt: “Mag ik die pop hebben?”
Iedereen herkent het en zo’n typisch feest moet voor Jan Steen een ware uitdaging zijn geweest. Het schilderij wordt tussen 1665 en 1668 geschilderd.

Op de grond staat etenswaar en we zien ook nog een leeg schoentje. Zou dat van de jongen zijn geweest? Die huilt en heeft vast een lege schoen aangetroffen. 

Nog wat algemene weetjes.
Jan Steen groeide op in Leiden, waar hij ook werd geboren. Hij kwam uit een katholieke familie. Aangezien de katholieke doopregisters in Leiden verloren zijn gegaan, weten we niet wanneer Steen exact is geboren.

Nu tonen we nog een video met een rijke collectie werken van Jan Steen.
De video duurt ca. 19 minuten en geeft een prachtige impressie van het werk van Jan Steen.

Voor het geval je dieper op het onderwerp wil ingaan

Er is uiteraard meer informatie op internet te vinden.
Probeer eens na te gaan hoeveel schilderijen Jan Steen heeft gemaakt.
Als je meer over dit onderwerp wil leren kun je van onderstaande link gebruik maken.