Vraag 7

meer achtergrond

Johannes Vermeer, Dame en dienstbode, ± 1666-1667

Johannes Vermeer

We schatten in dat velen best wat problemen hadden bij de keuze van de goede schilder. Tja… als we “het meisje met de parel” hadden getoond, lag het antwoord direct voor de hand. Dat portret is immers wereldberoemd. In een door dagblad Trouw georganiseerde verkiezing  (2006)  werd dit schilderij met 26% van de stemmen verkozen tot het mooiste schilderij van Nederland. Die verkiezing geeft nog maar eens aan hoe Johannes Vermeer bewonderd wordt. 

Het schilderij is in ieder geval aanleiding geweest voor een boek en een verfilming van dat boek onder dezelfde titel ‘Het meisje met de parel’. De Brit Colin Firth speelt hierin de schilder en de Amerikaanse Scarlett Johansson speelt het meisje. De grote vraag is natuurlijk: wat maakt nu juist dit schilderij zo bijzonder? In een artikel in de Volkskrant lezen we:

… Bij de Tussen Kunst & Quarantaine-challenge op Instagram stond het Meisje stijf bovenaan de lijst van meest geïmiteerde kunstwerken, maar dat kwam niet alleen door haar eenvoud. Het kwam ook door haar identiteit, die een mysterie blijft. Er is wel geopperd dat zij Vermeers oudste dochter Maria zou voorstellen, maar dat zijn speculaties. Zij zou iedereen kunnen zijn, wat tegelijk betekent dat iedereen háár kan zijn – een gegeven dat nog eens versterkt wordt door de combinatie van westers gelaat met oosterse hoofdtooi. Bij het Meisje doen sekse, leeftijd, ras of cultuur er niet toe; ze is voor iedereen… (einde citaat)

Het begin

Wanneer Johannes Vermeer is geboren is niet bekend, maar we weten wel dat hij kort nadat hij was geboren is gedoopt in de Nieuwe Kerk in Delft (dat was op 31 oktober 1632). Hij trouwde op 5 april 1653 met Catherina Vermeer-Bolnes. Samen kregen ze 15 kinderen, maar vier daarvan stierven al op jonge leeftijd. Wanneer hij overleed is ook niet bekend, maar hij werd begraven in Delft op 15 december 1675.  Na 1631 was zijn vader Jansz zowel herbergier als kunsthandelaar, en onderhield hij goede relaties met Delftse schilders als Cornelis Saftleven en Egbert van der Poel. In 1641 verhuist Vermeer met zijn ouders en oudere zus Geertruy naar de herberg Mechelen aan de Markt in Delft.

Als je dit hoort, denk je eerder dat Vermeer volksvermaak zal schilderen zoals andere Hollandse meesters. Maar dat is niet zo, tenminste op één werk na: De koppellaarster. 

Hier zien we een vroeg werk van Vermeer: Diana en haar Nimfen. Het werk dat hij amper 20 jaar oud schildert, steekt schril af tegen zijn latere werken die juist opvallen door wat wordt weergegeven: het gewone leven.

Delft

Hij wordt vooral geïnspireerd door Delft (zie afbeelding) en intieme tafelen die toch eerder een bepaalde status uitstralen. Laten we nog even naar dit schilderij van Delft kijken. Je ziet direct een aantal opvallende punten:

1. de zeer heldere weergave: het contrast van voorgrond met het water en het contrast van de stad tegen die typisch Hollandse hemel.

2. het water is prachtig weergegeven. Het is een typisch stadsgezicht.

Het straatje van Vermeer

 

Vermeer zou meer beelden van het stadje schilderen waaronder het bekende “Steegje van Vermeer”.  
We zien een typisch Hollands geveltje in rode baksteen opgetrokken. Later zullen we ook een dergelijk geveltje zien van Pieter de Hooch.
Dan zien we een doorkijkje en verschillende vrouwen zijn aan het werk.

Er zijn verschillende theorieën waar dit geschilderd zou zijn, maar zeker is men niet.

Op Wikipedia lezen we o.a.:
Op 20 april 1653 trouwde Vermeer in Schipluiden met Catharina Bolnes. Vermeer was waarschijnlijk calvinistisch opgevoed, hoewel de familie geen lidmaat van de gereformeerde, publieke kerk van de Republiek was. Om met Catharina te kunnen trouwen ging Vermeer over tot het rooms-katholieke geloof. Zijn vrome en overtuigd katholieke schoonmoeder, Maria Thins, afkomstig uit een rijke Goudse familie van handelaren in bakstenen, ging met het huwelijk akkoord na bemiddeling door de schilder Leonard Bramer.

In december 1653 wordt Vermeer lid van het Sint Lucasgilde, waarvan hij trouwens vier maal hoofdman zal worden (1662/1663 en 1670/1671). Net als zijn vader handelt hij in schilderijen, maar hij beschouwt zichzelf toch vooral als schilder. En dan komen we in het rampjaar 1672 uit. Vermeer, die voor zijn inkomsten afhankelijk is van de verkoop van schilderijen, verkoopt nog weinig. Hij vervalt in somberheid en in december 1675 stort Vermeer in en hij zal anderhalve dag later overlijden.

We tonen nu een uitgebreide documentaire over Vermeer. De stem is van Meryl Streep en dat geeft een bijzonder accent aan deze documentaire.
De documentaire is op YouTube geplaatst en automatische vertaling is dus mogelijk via het tandwieltje rechtsonderaan.

Schrijvende vrouw met dienstbode

Dit schilderij is rond 1670 geschilderd. Nu is hij al 17 jaar getrouwd met Catharina Bolnes en we zagen dat zij uit een rijk gezin kwam. De afbeelding die we hier zien, lijkt zich ook af te spelen in het huis van een vermogende familie. 

We zien het glas-in-loodraam en het grote schilderij op de achtergrond getuigt ook van rijkdom. Wat valt allereerst op? Het is niet het meisje dat schrijft dat in het centrum van het schilderij staat maar juist de dienstbode. Zij kijkt door het raam en juist door het niet aankijken, wordt haar rol minder. Ze is dienend en speelt geen hoofdrol. Het invallende licht is schitterend en de kleurstelling is geweldig. De beide gezichten vallen op door het licht dat van de zijkant komt. Het blauw onder haar armen komt schitterend uit tegen het grijs van de wand. Op de vloer zien we verfrommeld papier… een mislukte poging om een brief te schrijven? En ook hier weer een doorbreking van het grijs-zwart-wit door het rode tafellaken dat tot op de grond ligt.

Wat een eigen stijl! Vergelijk de schilderijen van Vermeer maar eens met die van Rembrandt of Frans Hals. 

Het geheim van de meester

We komen tenslotte terug op de belofte om nog iets te tonen van techniek van Vermeer. Het gaat wederom om een aflevering uit de serie van AVRO/TROS onder de noemer ‘Het geheim van de meester”.

Voor het geval je dieper op het onderwerp wil ingaan

Er is uiteraard meer informatie op internet te vinden.
Probeer eens na te gaan wie de leermeester van Vermeer is.
Als je meer over dit onderwerp wil leren kun je van onderstaande link gebruik maken.