Vraag 6

meer achtergrond

Rembrandt van Rijn, De brillenverkoper, ca. 1624

Rembrandt van Rijn

We kunnen ons goed voorstellen dat de meesten deze vraag fout hebben behandeld. Want het schilderij dat we bij de vraag toonden is op zich geen bijzonder werk en het is typisch een voorbeeld van een werk dat velen nu juist niet kennen. Als we bijvoorbeeld de Nachtwacht bij de vraag hadden geplaatst, had iedereen direct voor Rembrandt gekozen… wie kent de Nachtwacht nu niet? Rembrandt (Leiden, 15 juli 1606 – Amsterdam, 4 oktober 1669) was in 1624 op het moment dat de brillenverkoper werd geschilderd 18 jaar. Het is dus echt een erg vroeg werk.

Laten we duidelijk zijn; van de Hollandse meesters is er één de onbetwiste meester en dat is Rembrandt van Rijn. Links zien we een van zijn eerste zelfportretten (1628) en er zijn direct twee punten die opvallen, twee punten die de ware meester tonen.

1. Licht
Allereerst is er natuurlijk het licht, maar nog opvallender is het feit dat het gezicht bijna in duisternis is verborgen. Je moet echt goed kijken om de ogen te zien. Het licht komt vooral van achteren en opzij en dat is een typisch kenmerk van Rembrandt.

2. Opzet
Wat een enorm gedurfde opzet om zo een zelfportret te maken. Daar waar iedereen juist de ogen goed laat uitkomen, kiest de jonge Rembrandt hier voor een unieke opzet… het gezicht is bijna niet te zien!

We zullen de gebruikte techniek bij dit schilderij aan het einde van deze les nog verder bestuderen en ook dan zal weer blijken hoe bijzonder Rembrandt was. Het zelfportret als kunstuiting zal in ieder geval in het leven van Rembrandt een belangrijke plaats innemen. Hij maakte tal van zelfportretten. Onderstaande afbeeldingen verkrijg je als je op Google Afbeeldingen met het zoekwoord ‘Rembrandt’ zoekt.

Een leven met hoogte- en dieptepunten

 

Hier zien we een zelfportret van de meester op hoge leeftijd. De zelfverzekerdheid die we daarvoor zagen is weg. Rembrandt voelt het einde naderen en heeft grote geldzorgen. Hij heeft goede perioden meegemaakt, perioden waarin de ene na de andere opdracht kwam. Maar die laatste periode zal een periode vol zorgen zijn.
We zien Rembrandt starend in een soort spiegel kijken, bijna in gedachten verzonken. Snelle penseelstreken markeren zijn hoofddeksel. Het contrast met het bruin en wit en de penseelvoering doen impressionistisch aan. De achtergrond wordt gebroken door een cirkel wat een bijzonder effect in de opbouw geeft. 

Op Wikipedia lezen we:
Rembrandt stierf op 4 oktober 1669 en werd vier dagen later begraven in een gehuurd graf in de Westerkerk.
De nabestaanden betaalden 15 gulden aan de koster, een voor die tijd aanzienlijk bedrag, omdat Rembrandt geen eigen graf bezat. Volgens het overlijdensregister van de kerk: ‘Rembrandt van Rijn, schilder, wonende Rozengracht tegenover het Doolhof, kist met zestien dragers…Kosten: 20 gulden’

Zomaar een voorbeeld

 

Misschien hadden we nu ‘de Nachtwacht’ als bekendste werk moeten selecteren. Maar we kiezen voor Rembrandts ‘Het Joods Bruidje’. Het is een groot schilderij dat je direct bezighoudt. De blikken, de handen, het licht… alles. En dan zijn er de kleine details zoals de wijze waarop de handen zijn weergegeven. Je merkt het nauwelijks maar de nagels zijn niet geschilderd terwijl de ringen en armbanden juist wel nauwgezet zijn weergegeven. Het gaat Rembrandt bij die handen niet meer om een zo nauwkeurig mogelijke weergave te verkrijgen maar juist om de betekenis van die handen extra ondersteuning te geven. 

Er zijn verschillende theorieën over wie nu wel in dit schilderij worden weergegeven. Zo is er de theorie dat de man een zoon van Rembrandt is;  Titus van Rijn, die in 1668 trouwde met Magdalena van Loo.

Het geheim van de meester

We komen tenslotte terug op onze belofte om nog iets dieper op de techniek in te gaan.
Hier een boeiende video over de techniek die Rembrandt gebruikte bij het eerst getoonde zelfportret.

Voor het geval je dieper op het onderwerp wil ingaan

Er is uiteraard meer informatie op internet te vinden.
Als je meer over dit onderwerp wil leren, kun je van onderstaande link gebruik maken.