Vraag 2

meer achtergrond

Frans Hals, Malle Babbe ca. 1650

Frans Hals

We hebben het al eerder opgemerkt; de Hollandse school valt direct op omdat de ‘gewone mens’ wordt weergegeven. Maar bij Frans Hals zien we bij een aantal schilderijen nog een ander opvallend punt…  de dynamiek die tot uiting komt door die opvallend snelle penseelstreken. Het lijkt wel alsof er een foto gemaakt is tijdens een beweging.

Kijk eens naar die kraag. Wat we zien is bijna een impressionistisch schilderij.
Wat een verschil met het schilderij hieronder dat ook door Frans Hals is geschilderd (de Lachende Cavalier), een schilderij waar alles tot in detail is uitgewerkt. Dat was een betaalde opdracht en de opdrachtgever eiste als vanzelfsprekend dat alles perfect met de werkelijkheid overeen zou moeten komen.

Links zien we  een zelfportret van Frans Hals. Het portret is helaas verloren gegaan. In Wikipedia lezen we:
Hals werd in 1582 of 1583 geboren in Antwerpen als zoon van de lakenkoopman Franchois Fransz.  Zijn vader was katholiek en lid van de schutterij. Zoals zoveel Zuid-Nederlanders in die tijd verhuisde het gezin rond 1586 naar Haarlem. 

en even verder:
Hals is tweemaal getrouwd: rond 1610 met Anneke Harmensdochter en in februari 1617 met Lysbeth Reyniers. Het laatste huwelijk werd voltrokken in Spaarndam en een paar dagen later werd zijn dochter Sara geboren. Hals heeft vijftien kinderen laten dopen en hij heeft vijf of zes zonen tot schilder opgeleid. Rond 1615 verkeerde Hals in dusdanige financiële moeilijkheden dat de voedster hem aanklaagde. De armoede zou hem zijn hele leven achtervolgen.

Als we het portret bekijken zien we een persoon die in gedachten is verzonken en die gedachten lijken eerder negatief dan positief.

Er waren meer schilders die portretten in detail konden weergeven en die de schilderkunst zo beheersten dat bij wijze van spreken een kleurenfoto vaak niet van zo’n schilderij te onderscheiden valt. Zo kennen we een schilderij van David Bailly (1584 – 11657)  met de titel ‘Vanitas – zelfportret van de schilder’.  Op dat schilderij zien we allerlei objecten op  een tafel die zo waarheidsgetrouw zijn geschilderd dat het wel een kleurenfoto lijkt. Frans Hals kon heel realistisch schilderen, maar schilderijen als dat van Malle Babbe markeren zijn genialiteit.

Frans Hals maakte ook groepsportretten. Hieronder een  bekend voorbeeld:  Feestmaal van de officieren van de St. Jorisschutterij.

De Lachende Cavalier

Frans Hals schildert dus voornamelijk portretten en groepsportretten, zoals de zogenaamde schuttersstukken. Een schilder als Frans Hals leeft van zijn beroep als portretschilder en het zal duidelijk zijn dat het vooral de rijke lieden zijn die zo’n duur portret van zich laten maken. En natuurlijk moet zo’n portret dan getuigen van meesterschap en het afbeelden van kleding moet dan altijd zo realistisch mogelijk overkomen.

Maar Malle Babbe en het bekende zigeunermeisje (hieronder) zullen hun portret niet betaald hebben. Hier is de schilder maar in één ding geïnteresseerd… hoe krijg ik mijn impressie zo goed mogelijk op het doek. Het schijnt dat Malle Babbe echt bestaan heeft en dat haar verstandelijke vermogens beperkt waren. En als je dit eenmaal weet en je bekijkt dit schilderij nogmaals dan zie je het anders. Wat dreef Frans Hals om deze afbeelding te maken?  We weten het niet en kunnen slechts gissen.

Zigeunermeisje

Vergelijk nu eens Malle Babbe met dit zigeunermeisje. We herkennen direct weer die opmerkelijke stijl. In beide gevallen is de blik naar opzij gericht zodat het eerder om een observatie gaat en in de afbeelding in de verste verte niet lijkt op een portret waarvoor geposeerd is. Met Malle Babbe zien we een vrouw die kennelijk goedlachs, met een grote pul in de hand misschien al een tikje aangeschoten is. Het zigeunermeisje vormt ook een groot contrast met de Lachende Cavalier. Daar waar de Lachende Cavalier ons vol zelfvertrouwen aankijkt met een blik van ‘ja inderdaad, dat ben ik’. toont het zigeunermeisje een schalkse blik en haar borsten versterken dit effect.
Was Hals gefascineerd door haar? Ook hier geldt dat we het niet weten en slechts kunnen gissen. Het is opvallend dat in de meeste recensies slechts een neutrale beschouwing over zijn schilderkunst wordt gegeven terwijl juist de psychologische inhoud van zo’n schilderij afspat!

Nu tonen we een video over Frans Hals.

Voor het geval je dieper op het onderwerp wil ingaan

Er is uiteraard meer informatie op internet te vinden.
Als je meer over dit onderwerp wil leren, kun je van onderstaande link gebruik maken.
Probeer eens na te gaan in welke periode in de geschiedenis er weer meer interesse in de schilderkunst van  Frans Hals komt.
Kun je die opnieuw ontstane interesse ook begrijpen?