Dementie
Les 1
Wat weet je al over dementie?
Wat weet je al?
We starten deze cursus met een aantal vragen waarmee je kunt toetsen hoeveel je al over dementie weet. We gaan dan in op:
– feitenkennis
– hoe ontstaat dementie?
– hoe herken je dementie?
– wat zijn de behandelmethoden?
Overigens, in het geval je nog niet zoveel weet, je leert door het beantwoorden van deze vragen al het nodige over dementie en dat is precies de bedoeling. Als je al deze vragen doorneemt heb je dus al een bepaalde basiskennis. In een volgende les zie je welke cursussen er door andere partijen zijn ontwikkeld, cursussen die je gratis kunt volgen. We gaan daarbij voorbij aan cursussen waarvoor betaald moet worden.
Feiten en feitjes
We starten met feiten en feitjes. Dan hebben we het over zaken als hoe vaak komt dementie voor? Gaat het om één ziekte of zijn er verschillende ziekten die vallen onder het begrip dementie? Die feiten en feitjes geven meer achtergrond over de ziekte. Pas op: ze hebben in feite nooit betrekking op één individu. Het verloop van een ziekte kan bij de een echt anders verlopen dan bij de ander. Veel senioren zijn al eens geconfronteerd met deze aandoening en kunnen dus uit eigen ervaring putten als zij als vrijwilliger worden ingezet.
Vragen over feiten en feitjes
Belangrijk: kijk eerst of je het antwoord op de vraag weet alvorens op de vraag te klikken om het antwoord te zien.
Die uitspraak is juist. Er zijn tientallen ziekten die vallen onder de verzamelnaam dementie. De bekendste aandoening is Alzheimer. Al die ziekten hebben één gemeenschappelijk kenmerk: de hersenen functioneren niet meer zoals dat zou moeten. Het is goed dat je het onderscheid kent tussen ziekte en symptoom. Een ziekte is een bepaalde specifieke aandoening die goed omschreven is. Het vaststellen van een ziekte is aan de medisch specialist. Een specialist kan dus vaststellen dat iemand de ziekte van Alzheimer heeft. Een symptoom is een kenmerk dat bij een bepaalde ziekte voorkomt. Aan d hand van symptomen wordt een diagnose gesteld. Het stellen van een diagnose betekent dat een medicus vaststelt om welke aandoening/ziekte het gaat.
Het belangrijkste kenmerk is dat er iets mis is met het functioneren van de hersenen. Bij een aandoening als Alzheimer begint het patroon doorgaans met vergeetachtigheid, maar naarmate er meer gebieden in de hersenen worden aangetast, zien we dat die persoon steeds meer zaken niet goed meer kan uitvoeren of kan begrijpen. Langzamerhand vervreemd iemand die dementie heeft van zijn omgeving. Het gedrag verandert en in een laatste stadium is men teruggevallen tot “bijna baby”.
Bij een beroerte is er sprake van een plotseling uitvallen en afhankelijk van de plaats in de hersenen die is aangetast zullen bepaalde (vaak uitval) verschijnselen optreden. Bekend is bijvoorbeeld de “hangende mond” als resultaat dat bepaalde spieren in het gelaat niet goed meer worden aangestuurd door de hersenen.
Fout. Gewoonlijk zien we dat eerst het geheugen te lijden heeft. Op een gegeven moment kan ook de taalbeheersing worden aangetast. Bij taalbeheersing kunnen we denken aan “goed formuleren” maar ook aan de mogelijkheid dat iemand zich niet meer kan uiten of niet goed meer kan spreken omdat de spieren niet goed meer worden aangestuurd.
Helaas, is dit onjuist: het aantal is veel groter; een op de vijf ouderen krijgt te maken met dementie. Daarbij tekenen we aan dat we gemiddeld steeds ouder worden en men mag verwachten dat deze verhouding daardoor nog meer in ongunstige zin zal veranderen. Voor de meeste senioren geldt dat ze al eens in hun familie- of kennissenkring met de ziekte te maken hebben gehad en er dus ook met een bepaalde voorkennis over kunnen spreken.
Uit onderzoek blijkt dat de gemiddelde levensduur na de constatering van dementie (Alzheimer) ca. 8 tot 10 jaar is. Dat zijn uiteraard geen feiten die je in een gesprek zult opnoemen. Maar het is wel zo’n gegeven dat je moet weten.
Hoe ontstaat dementie en wat zijn de gevolgen
Links zie je een stukje hersenen dat met behulp van een microscoop is bekeken. Het plaatje is uit twee delen opgebouwd. Het linker deel stelt het beeld voor bij een gezonde persoon en rechts zien we het beeld bij iemand die aan Alzheimer lijdt. De blauwe structuren verstoren de werking van de hersenen en naarmate de ziekte verergert, zien we steeds meer van die gebiedjes. Die gebiedjes worden ook wel plaques (uitspraak: plaks) genoemd. We kwamen deze plaques al tegen op de eerste pagina van deze cursus.Maar hoe ontstaan die plaques? Zijn er medicijnen tegen die plaques? Hoe staat het met erfelijkheid? Dat zijn vragen die we in het volgende deel behandelen. Overigens hebben we in dit gedeelte alleen gekeken naar wat er bij Alzheimer gebeurt. Bij de vorige vragen is o.a. naar voren gekomen dat er meer vormen van dementie zijn. Zo zal er bij vasculaire dementie sprake zijn van een aantasting van de bloedvaten met een beroerte als gevolg. In dit geval zal er sprake zijn van een bijna plotselinge achteruitgang. Bij zowel Alzheimer als een beroerte is er sprake van het niet meer goed functioneren van de hersenen. Toch zal duidelijk zijn dat we hier met twee echt verschillende situaties te maken hebben.
Vragen
kijk eerst of je het antwoord op de vraag weet alvorens op de vraag te klikken om het antwoord te zien.
De meest voorkomende vorm van dementie is de ziekte van Alzheimer (70%). Daarnaast komen de volgende vormen relatief meer voor:
– vasculaire dementie
– fronto-temporale dementie (FTD) en
– Lewy body dementie.
Dit zijn allemaal aandoeningen waarbij er zich een ontwikkeling van steeds slechter functionerende hersenen voordoet. Dit in tegenstelling tot een beroerte waarbij er plotseling een verandering optreedt. Let op, als vrijwilliger hoef je al die termen niet uit je hoofd te leren. Wat je wel moet weten is dat er verschillende vormen van dementie zijn en dat de meest voorkomende vorm de ziekte van Alzheimer is. Je moet ook weten dat er bij de ziekte van Alzheimer sprake is van een continue verslechtering terwijl bij een beroerte bepaalde functies goed kunnen herstellen.
Volgens de nieuwste inzichten is dit waar. Zwaar alcoholgebruik (3 of meer glazen per dag) verhoogt de kans op Alzheimer. Meer precies: van de ruim 50.000 gevallen van dementie op jonge leeftijd, was meer dan de helft een zware drinker.
Nee, dat is zeker niet zo ondanks het feit dat er verschillende relaties zijn vastgelegd tussen het ontstaan en verloop van de ziekt van de ziekte en bepaalde voeding. Zo zou een mediterraan dieet kunnen helpen bij het voorkomen van de ziekte. Maar bedenk dat er nergens volstrekt duidelijke gegevens zijn. Wel is voor een aantal ingrediënten duidelijk dat er geen relatie is met het optreden van Alzheimer. Zo hebben suiker en groene thee ondanks eerdere vermoedens geen relatie tot het optreden van Alzheimer. In het algemeen geldt natuurlijk wel dat slechte voeding en slechte eetgewoontes ondermijnend zijn voor hoe goed je je voelt.
Ondanks het feit dat erfelijkheid bij sommige aandoeningen die onder dementie vallen een rol kunnen spelen, gaan we ervan uit dat erfelijkheid geen grote rol speelt.
Hoe herken je dementie (met name Alzheimer)?
De volgende vragen hebben te maken met het herkennen van dementie en dan kijken we vooral naar Alzheimer.
Vragen
kijk eerst of je het antwoord op de vraag weet alvorens op de vraag te klikken om het antwoord te zien.
Nee dat is zeker niet waar. Daarbij tekenen we aan dat een toename van vergeetachtigheid zeker bij senioren geen ongebruikelijk verschijnsel is. De geheugentest die dikwijls wordt genoemd in verband met Alzheimer is de zogenaamde MMSE-test. Aan de hand van die test kun je zien hoe het staat met; het geheugen, de oriëntatie in tijd en ruimte, de concentratie, het rekenen, de beheersing van taal en het visueel inzicht. Maar die test zal nooit leiden tot een definitieve vaststelling. Dat kan alleen op grond van specialistisch onderzoek. Als vrijwilliger hoef je al deze details niet te weten. Je moet echter wel weten dat je soms in situaties wordt geplaatst waarbij iemand die je helpt en die onzeker over zijn eigen situatie is, wel over het onderwerp kan beginnen. Geef altijd aan dat je als vrijwilliger eigenlijk niets over de ziekte weet. Dat neemt niet weg dat je altijd een “luisterend oor” kan zijn en dat zoiets altijd erg op prijs wordt gesteld. Bovendien vang je misschien iets op dat voor de familie of een hulporganisatie van belang zijn. IN het algemeen blijft het volgende devies van belang: neem afstand daar waar het om vragen gaat die alleen specialisten goed kunnen beantwoordden.
Ja, die stelling lijkt waar. Maar we kunnen natuurlijk geen schijfjes weefsels uit de hersenen snijden om zo een diagnose te stellen. De relatie tussen afwijkingen in de hersenen en Alzheimer is vastgesteld oor de hersenen van overleden patiënten te onderzoeken. Voor een vroegtijdige diagnose moet hersenvocht in een laboratorium worden onderzocht. Aan de hand van een ruggenprik (lumbaal punctie) wordt dit vocht afgenomen. Je kunt eventueel de volgende video bekijken: link. Bedenk dat er nogal wat specialistische termen in de video worden gebruikt. Ze zijn voor het volgen van de video niet echt van belang.
Dat klopt, het gaat om:
1. Vroege fase
Deze fase wordt gekarakteriseerd door: vergeetachtigheid (kort geheugen), vragen of zinnen herhalen, van de hak op de tak springen, vertraagd spreken, moeite met beslissingen nemen en weinig interesse in andere mensen en hun activiteiten, geen gevoel hebben voor gevaar (denk aan gas), vreemd gedrag en achterdocht.
2. Midden fase
Deze fase wordt gekarakteriseerd door: in de war zijn, van de hak op de tak springen, tijd en plaats niet meer bewust zijn en daardoor ook de weg kwijtraken, vertraagd spreken, geen belangstelling in anderen hebben, vervaagd dag patroon.
Late fase
Deze fase wordt gekarakteriseerd door: veel eten met gewichtsverlies, moeite hebben met eten en drinken, incontinentie, totale gedragsverandering, woede-uitbarstingen
Hoe behandel je dementie (in het bijzonder Alzheimer)?
Dit misschien wel het belangrijkste deel van deze test. Daar koppelen we direct aan vast dat je op de volgende pagina beschrijvingen ziet van online cursussen die gratis worden aangeboden. Omdat deze cursussen met veel expertise zijn ontwikkeld vinden wij het belangrijker dat je de juiste keuze kunt maken uit het aanboden dan dat wij zelf ook weer cursussen gaan toevoegen.
Nu dus de vragen over het onderwerp “Hoe ga je als vrijwilliger om met mensen die dementie hebben?”
Allereerst moet je voor jezelf de vraag beantwoorden of je je wel de geschikte persoon vindt om dit soort hulp te bieden. De confrontatie met dementie kan zwaar zijn en we zien ook dat op een gegeven moment alleen nog maar professionele hulp als de geschikte oplossing gezien kan worden.
Onderzoek
Onderzoek geeft steeds meer inzicht
Als afsluiting van deze les tonen we een onderzoek dat aan de Universiteit Utrecht wordt uitgevoerd. Op de betreffende website staat: Dementie wordt veroorzaakt door verschillende ziekteprocessen. Het onderzoek van neuropsycholoog Dr. Yael Reijmer richt zich op het verbindingsnetwerk in de hersenen. Als dit netwerk verstoort is krijgen mensen vaak klachten zoals trager denken en concentratieproblemen. Met haar onderzoek probeert ze de rol van het hersennetwerk bij het ontwikkelen van dementie beter te begrijpen. Daarnaast onderzoekt ze welke processen behandelt moeten worden om verstoringen van het hersennetwerk te voorkomen
We tonen deze video omdat het nog meer begrip bijbrengt rond de antwoorden die bij bovenstaande vragen zijn gegeven.
Niet alleen medicijnen helpen ook allerlei fysieke activiteiten
Op het Universitair Medisch Centrum Groningen, afgekort tot UMCG wordt onderzoek gedaan naar de invloed van bewegen op het voortgang van het ziekteproces bij Alzheimer. Heeft het zin om af en toe een ommetje te maken? Bij deze video plaats UMCG het volgende commentaar:
Hoe ouder we worden, hoe meer tijd we zittend doorbrengen. Even naar buiten is er vaak niet meer bij op hoge leeftijd, want dat kan niet zonder hulp. Met als gevolg dat we steeds verder in de versukkeling raken. Kun je dat tij keren? UMCG-bewegingswetenschapper Willem Bossers zocht dit uit bij mensen met dementie en vertelt over zijn bevindingen.
We zien nu een korte video waarop te zien en te horen is hoe een vrijwilliger presentie ervaart. Het is een video die gemaakt is door Buddy Netwerk. Op YouTube treffen we de volgende begeleidende tekst aan:
Bij Buddy Netwerk werken wij met de Presentiebenadering, maar wat houdt dit nu eigenlijk in? In deze video legt buddy én ambassadeur Davy Eduard King het uit.
Je zult merken dat het verhaal van Davy door zijn eenvoud enorm verhelderend is. Hij geeft bovendien aan dat hij veel leert en dat hij vaak leeftijdsverschil kan merken. Dat laatste is erg interessant voor de senior vrijwilliger omdat leeftijdsverschillen dan veel minder in een gesprek van betekenis zullen zijn.
Geniet van deze heldere uiteenzetting!
Einde van deze les
Hiermee zijn we aan het einde van deze eerste les gekomen. We hebben door het beantwoorden van de vragen voor ons zelf kunnen nagaan op welke gebieden we al bepaalde kennis hebben. Daarbij plaatsen we nogmaals de opmerking bij dat je als zorgmedewerker nauwelijks specifieke kennis moet hebben. De belangrijkste feiten die voor jou van belang zijn hieronder aangegeven:
– dementie is een verzamelnaam voor aandoeningen die het functioneren van onze hersenen betreffen. De belangrijkste vorm is Alzheimer, een ziekte die we helaas niet kunnen genezen;
– we kunnen het verloop van de ziekte wel vertragen;
– naast Alzheimer zijn er aandoeningen die tot plotselinge uitvalverschijnsels leiden (beroerte)
– bij Alzheimer valt de patiënt steeds verder terug. Vaak begint het met vergeetachtigheid, maar naarmate het proces van de aantasting van de hersencellen vordert vallen er meer functies uit: het vermogen tot oriëntatie, denken, taal, gedrag, enz.
– onderzoek geeft meer inzicht maar er is nog geen zicht op een methode om dementie (Alzheimer) te genezen.